Quantcast
Talebin Fiyat Esnekligi - Bizarpedia, bilgi kaynağı
aç/kapa artema

  TALEBIN FIYAT ESNEKLIGI

  1. ESNEKLİKLER
    Orta büyüklükte bir firmanın yöneticisi olduğunuzu kabul edelim. Şirket 2005 yılında yaşanan olumlu ekonomik gelişmelerle birlikte üretime hız vermiş, yaz aylarında görülen hafif satış azalmasına rağmen sonbaharda talebin tekrar canlanacağını varsayarak stoka çalışmaya devam etmiştir.
    Ancak, beklentilerde görülen hızlı bozulma sonucunda satışlar gerileyince stoktaki malları fiyatı biraz ucuzlatarak satmayı ve böylece elde edeceğiniz hasılat artışı ile borçları ödeyerek finansal dengeyi yeniden kurmayı planladınız. Acaba her fiyat indirimi gerçekten satış hasılatını artırır mı? Bu fiyat indirimi işletmenin lehine midir? Bütün bu soruların kimi zaman şaşırtıcı yanıtları bu ünitede ele alınacak esneklik konusunda incelenecektir.

    ESNEKLİK: TANIM
    Yukarıdaki sorunun yanıtını bulabilmek için bir önceki konuda ele alınan arz ve talep eğrisi ve bunlardaki değişmenin yanı sıra bir başka araca esneklik kavramına da ihtiyaç bulunmaktadır. En genel tanımıyla esneklik, alıcı ve satıcıların piyasa koşullarında görülen değişimlere ne kadar yanıt verdiklerini ölçen bir kavramdır. Bu ölçüt, aslında en az iki değişken arasındaki her türlü bağıntı için kullanılabilecek bir kavramdır.

    Eğer esneklik kavramının başında herhangi özel bir belirleyici yoksa yani iktisadi bir analizde sadece esneklik kavramı kullanılıyorsa bundan “talebin fiyat esnekliği” anlaşılmalıdır. Ancak, “talebin gelir esnekliği”, “arzın fiyat esnekliği” gibi esneklikler de hesaplanıp yorumlanabilir.

    TALEBİN FİYAT ESNEKLİĞİ
    Talebin fiyat esnekliği, fiyatta görülen yüzde değişime bağlı olarak talep edilen miktarda meydana gelen yüzde değişim olarak tanımlanabilir. Bu tanımdan da anlaşılabileceği gibi, talebin fiyat esnekliği malın fiyatında bir miktar değişim olduğunda satış(talep edilen) miktarında ne kadar değişiklik olduğunu gösteren bir ölçüttür.

    Bir anlamıyla talep edilen miktarın malın fiyatına olan duyarlılığını ölçer. Talep esnekliği malın talep edilen miktarındaki yüzde değişmenin fiyatındaki yüzde değişime oranı olarak hesaplanır. Oran ne kadar yüksek ise malın esnekliği o kadar fazladır. Hesaplama yöntemine göre esnekliğin 1 olması durumu “birim esneklik” olarak adlandırılır. Bu durumda, fiyattaki ve talep edilen miktardaki yüzde değişimlerin oranı birbirine eşittir.

    Esnekliğin 1’den küçük olması durumunda talebin esnek olmadığı, büyük olması durumunda ise malın talebinin esnek olduğu anlaşılır.

    TALEBİN FİYAT ESNEKLİĞİNİ BELİRLEYEN ETMENLER
    Esneklik hesabı pek çok etkene bağlı olarak farklılaşabilir. Bunlardan en önemlileri şöyle sıralanabilir
    • Zorunlu Ve Lüks Mal : Zorunlu mallar, yiyecek gibi insan yaşamı için tüketilmesi zorunlu olan mallardır. Lüks mallar ise, tüketimi zorunlu olmayan yaşam kalitesine bağlı olarak tercih edilen mallardır. Zorunlu olan malların fiyat değişimlerine duyarlılıkları lüks mallara oranla daha düşüktür. Fiyatta önemli sayılabilecek bir artış olduğunda zorunlu malları tüketmekten vazgeçmek yerine başka malların tüketimi sınırlandırılarak yaratılan kaynak ile aynı seviyede zorunlu malı tüketmeye devam ederiz. Lüks mallarda ise fiyattaki değişmeye bağlı olarak tüketimden vazgeçilebilir. Bu durumda zorunlu malların esnekliği düşük, lüks malların esnekliği ise yüksektir.

    • Yakın İkame Malların Varlığı : bir malın yarattığı faydaya eşdeğer bir faydanın alınabileceği bir başka mal varsa o malın ikamesinin kolay olduğu söylenebilir. Bu durumda eğer malın fiyatında bir artış olursa tüketicilerin tercihleri yakın ikame lehine kolayca değişebilir, dolayısıyla malın talep edilen miktarındaki değişim fiyat değişimlerine yüksek ölçüde duyarlı olur. Eğer yakın ikame mal yoksa tersine fiyat değişimleri oransal olarak daha düşük miktar değişimlerine yol açar.

    Örneğin, fındık yağı ile ayçiçek yağı yakın ikame mallar olduklarından ayçiçek yağının fiyatı sabitken fındık yağında bir yükseliş olduğunda fındık yağı tüketimi hızla azalırken ayçiçek yağı için talep edilen miktar artar. Buna karşılık örneğin kırmızı et yakın ikamesi olan bir mal olmadığı için muhtemelen esnekliği daha yüksektir.

    • Piyasanın Tanımı : üzerinde çalışılan piyasanın tanımına bağlı olarak ölçülen esnekliğin değeri de değişebilir. Daha dar sınırlarla tanımlanmış piyasalarda esneklik yüksek ölçülürken piyasanın sınırları genişletildiğinde ölçülen esnekliğin değeri de azalır.

    Örneğin, yiyecek piyasası denildiğinde ikame olanağı zayıf dolayısıyla talebin fiyat esnekliğinin düşük olduğu bir piyasadan söz ediyoruz demektir. Buna karşılık yiyecek piyasasının alt kesimi olarak dondurma piyasası göreli olarak daha yüksek bir esnekliğe sahiptir. Son olarak çilekli dondurma piyasası olarak tanımlanacak olursa talebin fiyat esnekliği iyice yükselir

    • Zaman Dilimi : bir malın esnekliğini hesaplarken dikkate alınan zaman dilimi uzadıkça malın talebi daha esnek hale gelir. Örneğin güncel gelişmelerden benzin fiyatlarındaki artışı ele alalım. Kısa dönemde bireyler alışkanlıklarını değiştirmek istemeyeceklerinden eskisi kadar benzin tüketmeye devam edeceklerdir.

    Ancak, yeteri kadar uzun dönemde benzin fiyatlarındaki yükselişi değerlendirenler ellerindeki araçları daha verimli motorlara sahip daha az benzin tüketen araçlarla değiştirerek benzin tüketimlerini sınırlandırmayı tercih ederler. Dolayısıyla benzin fiyatlarındaki yükselişe bağlı olarak kişi başına benzin tüketiminde daha yüksek bir azalma gerçekleşir.

    TALEBİN FİYAT ESNEKLİĞİNİN HESAPLANMASI
    Talebin fiyat esnekliği aşağıdaki gibi malın talep edilen miktarındaki yüzde değişmenin fiyatındaki yüzde değişime oranı olarak hesaplanır:



    Talebin Fiyat Esnekliğinin Hesaplanması – Örnek
    Örnek : Çikolatanın fiyatının 2 YTL’den 2.20 YTL’ye çıktığını düşünelim. Buna bağlı olarak günlük ortalama satışın ise 10 tondan 8 tona indiğini gözlemlersek çikolata talebinin fiyat esnekliği yandaki gibi hesaplanır:
    [(8-10)/10]x100 / [(2,20-2,00)/2,00]x100 = -0,20/0,10 = -2

    Talebin Fiyat Esnekliğinin Hesaplanması – Yay Esnekliği 1 (FİYAT DEĞİŞİMİ %5 DEN BÜYÜKSE)
    Eğer esneklik hesabı yapılan fiyat değişimi ve miktar değişimi aralığı büyükse fiyat artışı ile düşüşüne göre hesaplanan esneklikler farklı olur. Yukarıdaki örneği devam ettirecek olursak, eğer çikolata fiyatı 2.20’den 2 YTL’ye düştüğünde satış miktarı 8 tondan 10 tona çıkıyorsa esneklik yandaki gibi hesaplanır:



    Bu durumda hesaplanan çikolatanın talep esnekliği 2.32 olur .

    Hesaplamadan da görülebileceği gibi, aynı miktarlarda fiyat ve miktar değişimi olduğu halde fiyat ve miktar değişim aralıkları yüksek olduğundan başlangıç noktasına göre hesaplanan esneklik faklılaşmaktadır. Bu durumda yay esnekliği hesaplamak daha doğru olur.

    Talebin Fiyat Esnekliğinin Hesaplanması – Yay Esnekliği
    Yay esnekliği hesabı başlangıç noktasına göre değil orta noktaya göre hesaplandığından fiyat artışı veya azalışı söz konusu olduğunda aynı sonucu verecektir. Yay esnekliği yandaki gibi hesaplanır:
    Talep Esnekliği Hesabı



    ESNEKLİK ARALIKLARI
    Esneklik 1 değeri aldığında birim esnek denir, bu değer esnekliğin yorumu için referans değer olarak kabul edilen bir değerdir. Esneklik 1’den küçük değerler aldığında talebin esnek olmadığı anlaşılır. Bu durumda, talep edilen miktar fiyattaki değişimlere karşı fazla duyarlılık göstermez. Talep edilen miktar fiyattaki değişime oranla daha küçük bir yüzde nispetinde değişir.

    Esneklik 1’den daha büyük değerler aldığında ise talep edilen miktarın fiyattaki değişimlere yüksek duyarlılık gösterdiği anlamına gelir. Bu durumda talep edilen miktar yüzde olarak fiyattaki yüzde değişime göre daha yüksek bir oranda değişir.

    Esneklik 1’den daha küçük(sıfır ile bir arasında) değerler aldığında ise talebin fiyat esnekliği düşüktür. Talep fiyattaki değişikliklere duyarlılık göstermez.

    TALEBİN FİYAT ESNEKLİĞİ VE TALEP EĞRİSİ
    Talebin fiyat esnekliği talep eğrisinin matematiksel formuna göre değişik değerler alabilmektedir. Eğer, talep fonksiyonu doğrusal bir formda ise, diğer bir deyişle sabit eğime sahip ise, esneklik talep doğrusunun bütün noktalarında aynı değeri alır.

    Fakat talep matematiksel form olarak bir doğru ile değil de eğri ile gösteriliyorsa, esneklik değeri eğri üzerinde farklılıklar gösterir. Genel bir deyişle esneklik değerinin ölçüldüğü aralıktaki talep eğrisinin eğimine bağlı olduğu söylenebilir.

    TALEBİN FİYAT ESNEKLİĞİ DEĞERİNİN ARALIKLARI
    Esneklik değeri 0 ile + arasında değişebilir. Sıfır ve “artı sonsuz” uç değerleri ifade etmektedirler. Esneklik sıfır değeri aldığında sıfır esnek(tam inelastik) bir talep eğrisinden bahsediliyor demektir. Bu durumda fiyattaki değişim ne olursa olsun talep edilen miktarda hiç bir değişim olmaz. Esneklik + sonsuz değeri aldığında ise “tam esnek” bir talep eğrisi var demektir.

    Bu durumda fiyatta meydana gelen en ufak bir değişim talep edilen miktarda sonsuz büyük bir artışa veya azalışa neden olur. Bu hipotetik durumlarda, talebin edilen miktarın fiyattan bağımsızlaştığı değerlendirmesi yapılabilir. Bütün esneklik aralıkları aşağıdaki talep eğrileri üzerinde gösterilmiştir.




    ESNEKLİK VE TOPLAM GELİR
    Talep ve/veya arz için değişiklikler analiz edilirken toplam hasılat ile ilgili analizlerin de yapılması yararlı olacaktır. Toplam hasılat (toplam gelir), alıcılar tarafından ödenen dolayısıyla satıcılar tarafından elde edilen toplam para miktarıdır. Toplam Hasılat (TH) satılan malın fiyatı ile toplam satılan miktara eşittir. Aşağıdaki formül yardımıyla hesaplanabilir:

    TH= P Ã? Q (TH Toplam Hasılatı, P Malın Fiyatını, Q Malın Miktarını göstermektedir.)

    ESNEKLİK VE TOPLAM HASILAT

    Alıcılar tarafından ödenen ve satıcılar tarafından gelir olarak elde edilen hasılat talep eğrisinin altında kalan dikdörtgenin alanına eşittir. Bu alanın bir kenarı malın fiyatı P diğer kenarı ise toplam satılan miktarı gösteren Q kadardır. Bu örnekte toplam hasılat P= 4 YTL ile Q= 100 adet çarpımına, 400 YTL’ye eşittir.



    ESNEKLİK VE TOPLAM HASILAT – ESNEK OLMAYAN TALEP
    Talebin fiyat esnekliğinin düşük olması durumunda fiyatta görülen bir yükseliş toplam hasılatı yükseltir. Esnek olmayan talep hatırlanacağı gibi fiyatta meydana gelen değişimin oransal olarak miktarda gerçekleşen değişimden yüksek olduğu durumu ifade ediyordu.

    Geometrik olarak ifade edilecek olursa Toplam Hasılat bir kenarı fiyat (P), bir kenarı miktar (Q) olan bir dikdörtgen ile gösterilebilir. Fiyatın artması P kenarının boyunun uzaması, fiyat artışından dolayı satılan miktarın azalması ise Q kenarının kısalması anlamına gelmektedir. Talebin fiyat esnekliğinin düşük olması durumunda P’deki uzamanın Q’da görülen kısalmadan daha büyük olması ve buna bağlı olarak da toplam hasılatı gösteren alanının büyümesi anlamına gelmektedir. Bu durumda Toplam Hasılat TH, büyür.



    ESNEKLİK VE TOPLAM HASILAT – ESNEK TALEP
    Talebin esnek olması durumunda fiyatta görülen bir yükseliş toplam hasılatı azaltır. Esnek talep eğrisi fiyatta meydana gelen değişimin oransal olarak miktarda görülen değişimden yüksek olduğu durumu ifade eder.

    Çizimde verilen örnekten hareket edecek olursak, fiyatın 4 YTL’den 5 YTL’ye çıkması yani yüzde %25’lik bir fiyat artışı satılan miktarın 50 birimden 20 birime kadar düşmesine neden olmaktadır (Acaba talebin fiyat esnekliği ne kadardır?). Bu koşullar altında toplam hasılat (TH=PÃ?Q), 200YTL’den 100YTL’ye kadar geriler.



    TALEBİN GELİR ESNEKLİĞİ
    Talebin gelir esnekliği tüketicilerin gelirinde meydana gelen bir artış ya da azalışın satılan malın talebini ne kadar değiştirildiğini gösteren bir ölçüttür. Talebin gelir esnekliğinin hesaplanması, talepteki artış ya da azalışın yüzdesinin gelirdeki artış veya azalışın yüzdesine bölünmesi şeklinde hesaplanır:
    Önemli :
    Talebin Gelir Esnekliği = (Talep Edilen Miktardaki % Değişim) / (Gelirdeki % Değişim)

    GELİR ESNEKLİĞİ – MAL TÜRLERİ –
    Talebin Gelir Esnekliği kullanılarak iki tür mal tanımlanabilir: Normal Mallar ve Düşük Mallar. Yüksek gelir gruplarına doğru gidildikçe normal malların talebi artarken düşük malların talebinde azalma olur. Dolayısıyla, Gelir Esnekliği pozitif olan mallar normal mal negatif olan mallar ise düşük mal olarak nitelendirilir.

    Malları türlerine göre gruplandırmanın bir başka yolu da zorunlu mallar ve lüks mallar şeklinde yapılan gruplamalardır. Yiyecek, yakıt, giyecek, sağlık gibi mal grupları içinde yer alan mal ve hizmetler zorunlu mal olarak nitelendirilirler ve bunların gelir esneklikleri düşüktür.
    Spor arabalar, havyar vb. gibi pahalı yiyecekler, mücevher gibi mallar ise lüks mal olarak sınıflandırılırlar ve bunların gelir esneklikleri yüksektir.

    ARZ ESNEKLİĞİ
    Arz Esnekliği = Arz Edilen Miktardaki % Değişim / Fiyattaki % Değişim
    Arzın Fiyat Esnekliği de talep esnekliğine benzer şekilde hesaplanır: Arz edilen mal miktarındaki yüzde değişimin(artış ya da azalışın) fiyatta yarattığı yüzde değişime oranı. Arzın fiyat esnekliği, fiyattaki değişime bağlı olarak arz edilen miktarda ne kadar değişimin olduğunu gösteren bir ölçüttür.
    Arz Esnekliğinin değişim aralığı da talep esnekliğinde olduğu gibi 0 ile + arasında değişir. Arz esnekliği 1 değeri aldığında birim esnek, 1’den küçük olduğunda esnek olmayan, 1’den büyük olduğunda ise esnek arz eğrisinden bahsediyoruz demektir. Sıfıra eşit olduğunda tam esnek olmayan, artı sonsuza eşit olduğunda ise tam esnek arz eğrileri söz konusudur. Bu beş durum bir sonraki ekrandaki çizimlerde gösterilmiştir.

    ARZ ESNEKLİĞİ – ARALIKLAR



    ARZ ESNEKLİĞİNİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER
    Arz esnekliğini etkileyen temel faktörler arasında arzı gerçekleştiren üreticinin, arz ettiği mal türünü değiştirebilme olanağı önemli bir faktördür. Kitap basımı, otomobil vb. gibi bazı sektörlerde bu kolayca mümkün olabilirken, gemi inşaat, ev inşaatı gibi sektörlerde ise bu mümkün olmamaktadır. İlk gruptaki sektörlerde arz esnekliği yüksek diğerinde ise düşüktür. Bir diğer faktör de zaman boyutu ile ilgilidir. Uzun dönemde arz esnekliği daha yüksek olur.

    ESNEKLİK – UYGULAMA
    Arz veya talep eğrisindeki kaymanın incelenmesi, eğrinin ne yönde kaydığının belirlenmesi ve piyasa dengesinin nasıl değiştiğinin incelenmesi amacıyla arz ve talep eğrilerinin kullanımı gibi konular esneklik ile ilgili uygulama alanlarında bir kaçı arasında sayılabilirler. Aşağıdaki çizimlerde Arpa piyasasında meydana gelen bir arz artışının etkisi örnek olarak incelenmektedir.

    Arpa Piyasasında Arz Artışı - Esneklik Hesabı



    2001 Krizi ile birlikte reel geliri önemli ölçüde düşen tüketiciler, kaliteli ve görece daha pahalı mallardan daha düşük kaliteli mallara doğru geçiş yapmışlardır. Bundan görece lüks malların talebinin gelir esnekliğinin daha yüksek olduğu sonucuna varabiliriz.

    İkinci gözlemimiz de 2004 yılında krizden çıkış dönemine ait olacaktır. Kriz sonrası geliri tekrar yükselen tüketiciler, 2002 – 2003 döneminde tüketmiş oldukları görece daha kalitesiz malların tüketimini artırmak bir yana azaltmışlardır. Dolayısıyla tanım itibariyle bu tip mallar Giffen (düşük) mallar olarak nitelendirilebilirler.

    (01 fb 1907, 28 Haziran 2008 Cumartesi, 23:06:18)



Bu başlığın linki: BU KONUDA BİLGİ EKLEMEK İSTİYORUM



27/07/2005 - 30/07/2014

tamamen eglence amaciyla yapilmi$ olan bizarpedia.com'da yer alan tum icerik bilgi amaclıdır. Bu bilgiler, doğru, guncel ve tam olarak duşunulmemelidir. Hukuki yada tıbbi acıdan yada diğer profesyonel hizmetlerden biri tarafından verilen danışmanlık yada tavsiye niteliğindeki bilgiler ile bir tutulmamalıdır.Bu sitede yer alan bilgilerin sorumluluğu yazarlarına aittir. Telif hakkı ihlali yapıldığını duşunduğunuz bilgi varsa, bu ihlali, admin@bizarpedia.com adresini kullanarak site editorlerine iletebilirsiniz.
tum haklari saklidir
copyright©biz@rpedia.com
firma rehberi Altın, Gümüş ve Döviz haber canlı maç skorları canlı tv izle Commodity sitemap
Add to Google

hit tracker

Derlenme Süresi: 0.34771 sn.